อัปเดตความรู้สุขภาพเบื้องต้นทุกสัปดาห์
FreeDailyLife

อ่านฉลากยาและเอกสารกำกับยาให้ถูกต้อง ก่อนกินยาที่ซื้อเองหรือที่หมอสั่ง

อ่านฉลากยาและเอกสารกำกับยาให้ถูกต้อง ก่อนกินยาที่ซื้อเองหรือที่หมอสั่ง
ที่มา: Wikimedia Commons

ซื้อหม้อหุงข้าวใบใหม่มา คู่มือเล่มบางๆ มักถูกโยนเข้าลิ้นชักตั้งแต่วันแรก แต่พอตั้งค่าโปรแกรมในคอมพิวเตอร์ไม่ได้หรืออุปกรณ์ขึ้นข้อความแปลกๆ เรากลับยอมเสียเวลาไปค้นแหล่งรวมคู่มือการใช้งานโปรแกรมและอุปกรณ์ฉบับล่าสุดจนเจอ เพราะรู้ว่าถ้าทำผิดขั้นตอนอาจพังได้

ยาก็มาพร้อมคู่มือของมันเหมือนกัน คือฉลากบนซองหรือขวด และกระดาษแผ่นเล็กที่พับอยู่ในกล่อง ต่างกันตรงที่ถ้าใช้ผิด สิ่งที่เสียหายคือร่างกายของเราเอง

ฉลากบนซองหรือขวดยา บอกอะไรเราบ้าง

ยาที่ได้จากโรงพยาบาล คลินิก หรือร้านยา ควรมีฉลากที่บอกอย่างน้อยว่ายานี้ชื่ออะไร ใช้รักษาอาการอะไร ใช้ครั้งละเท่าไร วันละกี่ครั้ง ใช้ก่อนหรือหลังอาหาร และมีคำเตือนอะไรเป็นพิเศษ เช่น ยานี้อาจทำให้ง่วง ไม่ควรขับรถหรือทำงานกับเครื่องจักร หรือต้องกินจนหมดแม้อาการดีขึ้นแล้ว

ชื่อยาเป็นข้อมูลที่หลายคนมองข้าม แต่สำคัญมาก ยาตัวเดียวกันอาจมีชื่อทางการค้าต่างกันหลายชื่อ คนที่ซื้อยาหลายร้านหรือรับยาหลายโรงพยาบาลจึงอาจได้ยาซ้ำกันโดยไม่รู้ตัว ถ้าอ่านชื่อสามัญของยาบนฉลากหรือถามเภสัชกรให้แน่ใจ ก็ลดโอกาสได้ยาเกินขนาด

วันหมดอายุและวิธีเก็บรักษาก็อยู่บนบรรจุภัณฑ์ ยาส่วนใหญ่ควรเก็บในที่แห้ง ไม่โดนแดด แต่หลายบ้านเก็บยาไว้ในตู้ห้องน้ำซึ่งชื้นที่สุดในบ้าน ถ้าบ้านมีปัญหาอากาศชื้นจนขึ้นราตามมุมตู้ ยิ่งควรย้ายกล่องยาไปไว้ห้องที่โปร่งกว่า

เอกสารกำกับยา อ่านตรงไหนก่อน

กระดาษในกล่องยามักตัวหนังสือเล็กและยาว ไม่จำเป็นต้องอ่านทุกบรรทัดตั้งแต่ต้น แต่มีบางหัวข้อที่ควรหยุดอ่านให้ละเอียด

ข้อห้ามใช้ บอกว่าใครไม่ควรใช้ยานี้เลย เช่น คนที่แพ้ส่วนประกอบของยา หรือคนที่มีโรคบางอย่าง ถ้าตัวเองอยู่ในกลุ่มนั้น ให้หยุดและถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อน

ข้อควรระวัง มักพูดถึงหญิงตั้งครรภ์ คนให้นมบุตร เด็ก ผู้สูงอายุ และคนที่มีโรคตับ โรคไต หรือโรคประจำตัวอื่น คนในกลุ่มเหล่านี้ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ยาที่ซื้อเองทุกครั้ง

การใช้ร่วมกับยาอื่น ยาบางตัวเสริมหรือลดฤทธิ์กันเมื่อใช้คู่กัน รวมถึงอาหารเสริมและสมุนไพรบางชนิดด้วย นี่คือเหตุผลที่ควรบอกเภสัชกรทุกครั้งว่าใช้อะไรอยู่บ้าง

อาการไม่พึงประสงค์ แบ่งเป็นอาการที่อาจพบได้และมักหายเอง กับอาการที่ต้องหยุดยาแล้วไปพบแพทย์ เช่น ผื่นขึ้นทั่วตัว ตุ่มน้ำพอง ผิวลอก ตาแดง หรือปากบวม ถ้าหายใจลำบาก หน้าหรือคอบวม หรือหน้ามืดหลังกินยา ให้โทร 1669 ทันที

ก่อนกินยาที่ซื้อเอง

เวลาซื้อยาเอง บอกเภสัชกรให้ครบว่ามีอาการอะไร เป็นมานานแค่ไหน แพ้ยาอะไร มีโรคประจำตัวหรือไม่ และกำลังใช้ยาหรืออาหารเสริมอะไรอยู่ ถ่ายรูปซองยาที่ใช้ประจำเก็บไว้ในมือถือจะได้ไม่ต้องจำเอง

อย่าแบ่งยาของตัวเองให้คนอื่นที่มีอาการคล้ายกัน เพราะอาการที่ดูเหมือนกันอาจมีสาเหตุต่างกัน ส่วนยาที่แพทย์สั่ง ไม่ควรหยุดหรือปรับขนาดเอง ถ้ามีปัญหาจากการใช้ยาให้กลับไปปรึกษาแพทย์

คำถามที่มักสงสัยเวลาอ่านฉลาก

“ก่อนอาหาร” กับ “หลังอาหาร” ต่างกันอย่างไร

ยาก่อนอาหารมักต้องกินตอนท้องว่าง เพื่อให้ร่างกายดูดซึมได้ดี ส่วนยาหลังอาหารมักกินหลังมื้อเพื่อลดการระคายเคืองกระเพาะหรือให้ยาออกฤทธิ์ได้ดีขึ้นเมื่อมีอาหาร ระยะเวลาที่เหมาะของยาแต่ละตัวไม่เท่ากัน ถ้าฉลากเขียนไม่ชัด ถามเภสัชกรตอนรับยาให้แน่ใจ

ลืมกินยาไปหนึ่งมื้อ ควรกินเพิ่มเป็นสองเท่าในมื้อถัดไปไหม

ไม่ควรเพิ่มขนาดยาเองเพื่อชดเชย ยาแต่ละชนิดมีวิธีจัดการเมื่อลืมกินต่างกัน บางชนิดเขียนไว้ในเอกสารกำกับยา ถ้าไม่แน่ใจให้โทรถามเภสัชกรหรือโรงพยาบาลที่จ่ายยา

ยาหมดอายุ หรือเม็ดยาเปลี่ยนสี มีกลิ่นแปลก ยังกินได้ไหม

ไม่ควรกิน ยาที่หมดอายุหรือเสื่อมสภาพอาจได้ผลน้อยลงหรือไม่ปลอดภัย ส่วนการทิ้งยา ถามร้านยาหรือโรงพยาบาลใกล้บ้านว่ารับคืนยาเก่าหรือไม่

ต้องเดินทางบ่อย ควรพกยาอย่างไร

เก็บยาไว้ในซองหรือกล่องเดิมที่มีฉลาก จะได้รู้ว่าเม็ดไหนคือยาอะไร และพกให้พอสำหรับทั้งทริปพร้อมเผื่อไว้บ้าง คนที่ต้องออกไปทำงานต่างจังหวัดเป็นประจำควรตั้งเตือนเวลากินยาในมือถือ เพราะกิจวัตรที่เปลี่ยนทุกวันทำให้ลืมง่าย ถ้าเดินทางด้วยเครื่องบิน ใส่ยาที่ต้องใช้ระหว่างทางไว้ในกระเป๋าที่ถือขึ้นเครื่อง ไม่โหลดไปกับกระเป๋าใบใหญ่ เพราะระหว่างนั่งเครื่องบินนานหลายชั่วโมงอาจต้องใช้ยาก่อนถึงปลายทาง